ATATÜRK’LE ÇANKAYA’DA GÖRÜŞTÜHans Henning von der Osten, 1920’li ve 1930’lu yıllarda Anadolu’da çalışan en tanınmış yabancı arkeologlardan biriydi.
Yozgat’taki Alişar Höyüğü kazılarıyla ün kazanan Alman arkeolog, 17 Mayıs 1930’da Mustafa Kemal Atatürk tarafından Çankaya Köşkü’nde kabul edildi.
Görüşmede Anadolu’daki arkeolojik çalışmalar ele alındı.
Ardından Atatürk’ün isteğiyle Ankara yakınlarındaki Gâvurkale’de kazı çalışmalarına katıldı.
Türk Tarih Kurumu arşivlerinde Atatürk’ün bölgeyi ziyaret ettiği ve von der Osten tarafından karşılandığı fotoğraflar da yer alıyor.TÜRK ARKEOLOJİSİNİN İLK KUŞAĞINI YETİŞTİRDİVon der Osten yalnızca kazı alanlarında değil, üniversitede de etkiliydi.
1936-1939 yılları arasında Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde arkeoloji dersleri verdi.
Öğrencileri arasında ilerleyen yıllarda Türk arkeolojisinin en önemli isimleri arasına girecek Tahsin Özgüç, Nimet Özgüç ve Raci Temizer gibi isimler bulunuyordu.
Böylece Türkiye’de arkeoloji eğitiminin kuruluş döneminde doğrudan rol oynayan yabancı akademisyenlerden biri haline geldi.DOSYASI CASUSLUKLA AÇILDIVon der Osten’in Türkiye’deki hikâyesi II.
Dünya Savaşı yaklaşırken tamamen farklı bir yöne döndü.
Araştırmalarda Alman askeri istihbarat çevreleriyle bağlantıları bulunduğu ve dönemin Alman istihbaratının önemli isimlerinden Amiral Wilhelm Canaris’le temas halinde olduğu ileri sürüldü.
Türk makamlarının yürüttüğü soruşturma sonunda von der Osten tutuklandı.
Dosyada Kırıkkale’deki mühimmat tesisleri, Yeşilköy Tayyare Meydanı, İstanbul Boğazı’ndaki mayın hatları ve bazı limanlara ilişkin askeri bilgiler de yer aldı.11 YIL 8 AY HAPSE MAHKUM EDİLDİTürkiye Büyük Millet Meclisi kayıtlarına göre Hans Henning von der Osten, Ankara Hava Savunma Genel Komutanlığı 2 No’lu Askeri Mahkemesi tarafından 16 Temmuz 1941’de casusluk suçundan mahkum edildi.
Ünlü arkeoloğa 11 yıl 8 ay ağır hapis cezası verildi ve ömür boyu kamu hizmetlerinden yasaklandı.
Yıllarca Türkiye’de kazı yapan ve üniversitede ders veren bir akademisyenin savaş yıllarında böyle bir dosyanın merkezinde yer alması, dönemin en sıra dışı casusluk vakalarından biri olarak kayıtlara geçti.ANKARA GARINDA NAZİ SELAMI İDDİASIVon der Osten hakkında yıllar sonra anlatılan bir başka ayrıntı ise öğrencilerinin hafızasında kaldı.
Tahsin Özgüç’ün aktardığı anıya göre von der Osten, 1938’de Ankara’dan ayrılırken kendisini uğurlayan öğrencilerine tren hareket ettiği sırada Nazi selamı verdi.
Öğrencilerin o güne kadar hocalarının Nazi Almanyası ile bağlantısından haberdar olmadıkları anlatıldı.
Bu olay bir tanıklığa dayanırken, von der Osten’in 1941’deki casusluk mahkûmiyeti resmi devlet kayıtlarında yer alıyor.
1950’de çıkarılan af düzenlemesiyle cezası kaldırılan von der Osten daha sonra İsveç’e geçti ve akademik çalışmalarını sürdürdü.