Türkiye’de deprem riski konuşulurken sıkça dile getirilen görüşlerden biri, 2000 yılından sonra yapılan binaların daha güvenli olduğu.
Bu tarihten sonra yapı denetiminin yaygınlaşması ve deprem yönetmeliklerinin yenilenmesi, yeni binaların tasarım ve yapım koşullarını değiştirdi.
Ancak uzmanlara göre bir binanın bu tarihten sonra inşa edilmiş olması, deprem karşısında güvenli olduğunun kesin kanıtı değil.
Türkiye’de 1999 Marmara Depremi’nin ardından yapı güvenliğine ilişkin düzenlemeler ve denetim mekanizmaları geliştirildi.
2007’de deprem yönetmeliği yenilendi.
2018’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ise 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi.
AFAD’ın yayımladığı yönetmelik, yeni binaların deprem etkisi altında tasarımının yanı sıra mevcut yapıların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin esasları da kapsıyor.KURALLARA UYGUN MU?Ancak yönetmeliğin gelişmiş olması ile her binanın bu kurallara uygun inşa edilmesi aynı şey değil.
İnşaat mühendislerinin değerlendirmelerine göre projenin doğruluğu, zemin özellikleri, beton ve donatı kalitesi, işçilik, denetim ve binanın kullanım süresince taşıyıcı sistemine müdahale edilip edilmediği birlikte ele alınmalı.
Bu nedenle 2000 yılı, binaları güvenli ve güvensiz olarak kesin biçimde ayıran bir sınır olarak değerlendirilemiyor.
Binanın hangi yönetmeliğe göre tasarlandığı önemli olmakla birlikte, projeye uygun yapılıp yapılmadığı da belirleyici.YENİ BİR BİNANIN GÜVENLİĞİ NASIL ANLAŞILIR?Bir binanın dış görünüşü, yaşı veya ruhsatının bulunması, tek başına deprem dayanıklılığını kanıtlamıyor.
Güvenlik değerlendirmesinde taşıyıcı sistemin özellikleri, beton ve donatının durumu, zemin koşulları ve projeye uygunluk inceleniyor.
Gerektiğinde malzeme testleri ve ayrıntılı mühendislik analizleri yapılıyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin bina tespitiyle ilgili bilgilendirmesinde de hızlı tarama sonuçlarının kesin risk tespiti yerine geçmediği, gerekli görülen binaların ilgili mevzuat ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kapsamında ayrıntılı olarak incelenmesi gerektiği belirtiliyor.
Sonradan kat eklenmesi, kolon ve kirişlere müdahale edilmesi ya da taşıyıcı sistemin değiştirilmesi de binanın güvenliğini etkileyebiliyor.
Dolayısıyla ilk yapım aşamasında uygun koşullara sahip bir binanın bile zaman içinde riskli hale gelmesi mümkün.HANGİ BİNA NE KADAR GÜVENLİ?İstanbul’da deprem hazırlığı açısından temel ihtiyaçlardan biri, yapı stokunun bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi ve riskli binaların belirlenmesi.
Ancak yalnızca eski binalara odaklanmak, yeni yapıların güvenliğinin de ayrıca değerlendirilmesi gerektiği gerçeğini değiştirmiyor.
Uzmanlara göre bina güvenliği konusunda genel kabuller yerine yapıya özgü teknik incelemeler esas alınmalı.
Risk tespiti yapılan binalarda gerekli ayrıntılı değerlendirmeler tamamlanmalı; sonuçlara göre güçlendirme, yenileme veya diğer güvenlik önlemleri belirlenmeli.2000 SONRASI İLAVE YAPILARMaltepe’de 8 Ekim'de çöken, beş kişinin hayatını kaybettiği yedi katlı bina 1987 yapımıydı.
Bilirkişi ön raporuna göre, binaya ruhsata aykırı eklenen dört kat için 1989 ve 1990’da yıkım kararları alınmış ancak uygulanmamıştı.
Küçükçekmece’de 2 Haziran 2024’te çöken üç katlı bina ise 1988’de yapılmıştı.
Bir kişinin hayatını kaybettiği, sekiz kişinin yaralandığı olayda, binaya sonradan iki kat eklendiği bildirildi.
Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi de binanın 1999 öncesinde projelendirildiğini ve sonradan kat ilaveleri yapıldığını belirtti.
Her iki olayda da sonradan yapılan kat ilaveleri öne çıkıyor.