Mert İnan
Yapay Zeka
Kitap
Türkiye
Gündem haberleri
Haberlerimizi Google'da Takip Edin
Gelişmelerden anında haberdar olun.
Google'da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin
Yapay zeka şirketlerinin milyonlarca basılı kitabı satın alarak ciltlerini kestirdiği, sayfalarını dijital ortama aktardıktan sonra fiziksel kopyalarını imha ettiği ortaya çıktı. ABD'deki mahkeme belgelerine göre Anthropic, kitapların satın alınması ve taranması için milyonlarca dolar harcadı. Avrupa'daki sahaflara ise binlerce kitaplık toplu siparişler verilmeye başlandı. "Yıkıcı tarama" olarak adlandırılan yöntem, insanlığın yazılı hafızasının geleceğini tehdit ediyor.
Yapay zeka şirketlerinin, büyük dil modellerini geliştirmek amacıyla internette bulunmayan basılı eserlere yöneldiği ortaya çıkması tepkilere neden oldu. Bazı şirketlerin milyonlarca kitabı satın aldıktan sonra ciltlerinden ayırarak endüstriyel tarayıcılarda dijitalleştirdiği, fiziksel kopyaları ise geri dönüşüme gönderdiği belgelendi. İngilizcede "destructive scanning" olarak adlandırılan yıkıcı tarama yöntemi, özellikle eski basımlara ve akademik eserlere yönelik talebin artmasıyla yeni bir boyut kazandı.
MİLYONLARCA KİTAP KESİLDİ
Tartışmanın merkezinde, Claude adlı yapay zeka sisteminin geliştiricisi Anthropic bulunuyor. ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki federal mahkemenin 23 Haziran 2025 tarihli kararına göre şirket, 2024 yılında milyonlarca basılı kitap satın aldı. Çoğunluğu ikinci el olan kitaplar ciltlerinden ayrıldı, sayfaları kesilerek dijital dosyalara dönüştürüldü. Fiziksel kitaplar ise işlem tamamlandıktan sonra elden çıkarıldı. Ocak 2026'da açıklanan şirket içi belgelerde operasyonun "Project Panama" adıyla yürütüldüğü ortaya çıktı. Washington Post'un ulaştığı belgelere göre şirket, altı ayda 500 bin ile 2 milyon arasında kitabı dijitalleştirebilecek bir hizmet sağlayıcısı arıyordu. Yöntemin tercih edilmesinin başlıca nedeni hız ve maliyet avantajıydı.
3 BİN KİTAPLIK SİPARİŞ
Kitap toplama faaliyetinin Avrupa'ya da uzandığı da belirlendi. Hollanda'nın Haarlem kentindeki bir sahafa, Singapur merkezli 2077AI adlı şirketten yaklaşık 3 bin farklı kitabın ISBN numaralarını içeren bir liste gönderildi. İngiltere'deki bazı sahaflar da birkaç ay içerisinde yüzlerce kitaba yönelik sipariş aldıklarını bildirdi.
TELİF UZLAŞMASI
Anthropic hakkında açılan telif hakkı davasında, şirketin korsan kaynaklardan 7 milyondan fazla dijital kitap kopyası edindiği belirlendi. Şirket, yaklaşık 500 bin eseri kapsayan telif taleplerinin çözümü için 1,5 milyar dolarlık uzlaşmaya gitti. Temmuz 2026'da nihai onay verilen anlaşmada eser başına yaklaşık 3 bin dolarlık brüt ödeme öngörüldü. Ancak bu uzlaşma, fiziksel kitapların parçalanmasına değil, korsan dijital kopyalara ilişkin telif iddialarına yönelikti.
TÜRKİYE'DE ARŞİV İDDİASI
Türkiye'deki akademik yayınevlerine de 17 bin ile 20 bin kitaplık arşivlerini yapay zeka şirketlerine devretmeleri karşılığında yüksek meblağlar teklif edildiği öne sürülüyor. Türkiye'de yürürlükteki 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahiplerinin haklarını korurken, yapay zeka eğitiminde kullanılan veriler konusunda hukuki tartışmalar sürüyor. TBMM'ye 8 Nisan 2026'da sunulan 2/3634 esas numaralı kanun teklifi ise yapay zeka çağında telif hukukunun güncellenmesini amaçlıyor.
ŞİRKETLERİN ELİNE GEÇİYOR
Uzmanların dikkat çektiği en önemli risklerden biri, kitapların yalnızca metinlerden ibaret olmaması. Eski bir eserin cildi, kağıdı, üzerindeki el yazısı notlar, baskı farklılıkları ve önceki sahiplerine ait işaretler de tarihi değer taşıyabiliyor. Kitapların parçalanması, yeterince belgelenmeyen bu bilgilerin kalıcı olarak kaybolmasına neden olabiliyor. Jeostrateji Uzmanı-Araştırmacı Dr. Ahmet Uslu ise; "Yapay zeka şirketlerinin özellikle eski kitaplara yönelmesinin nedeni, internette bulunmayan özgün bilgilere ulaşmak. Akademik çalışmalar, yerel tarih araştırmaları ve sınırlı sayıda basılmış eserler, yapay zeka modellerinin eğitiminde değerli kaynaklar olarak görülüyor" diyor.
ÖNLEM ALINMALI
Edebiyatçı Sema Soykan ise basılı kitapların yapay zeka eğitimi amacıyla imha edilmesine yönelik tepkisini şu sözlerle gündeme taşıyor: “Eski kitaplara ulaşamayacak olmak yazarlar, araştırmacılar için büyük sıkıntı, ama tarihimiz ve kültürümüz adına çok daha endişe verici. O nedenle daha çok yazmalı, okumalı, tarihe iz bırakmalı, eskilere sahip çıkmalıyız. Velhasıl zihinlerimiz yapaylaşmadan acilen önlem alınması lazım.”
Yazarın Önceki Yazıları
Taşlara kazınan sırlar! Türk tarihinin gizemli izleri
14 Kasım 2026
Türkiye'ye ne kalacak? Türk madenlerine ABD hamlesi!
14 Kasım 2026
Limanlarda büyük rekabet, Türkiye'nin etrafında küresel kapışma
14 Kasım 2026
Bombalar iklimi vuruyor! Savaşın zehirli faturası
13 Kasım 2026
ABD'nin Orta Asya hamlesi, Çin'den Balkanlar'a koridor savaşı
13 Kasım 2026
2
Türkiye'ye ne kalacak? Türk madenlerine ABD hamlesi!
3
Limanlarda büyük rekabet, Türkiye'nin etrafında küresel kapışma
4
Taşlara kazınan sırlar! Türk tarihinin gizemli izleri
5
Kış tatilinin yükselen yıldızı Azerbaycan! Hem vizesiz, hem ekonomik
6
Tahminler 5 yıldır tutmuyor, Merkez'in enflasyon hesabı şaştı!
7
10 bin TL'yi görecek mi? Altında 2027 hesabı değişti!
8
Bombalar iklimi vuruyor! Savaşın zehirli faturası
9
Taşağıl 'dan özel açıklamalar, Türklerin kökleri Sibirya'da saklı
10
ABD'nin Orta Asya hamlesi, Çin'den Balkanlar'a koridor savaşı