Dünya'nın çevresinde dönen binlerce uydu, iletişimden hava tahminlerine, internet hizmetlerinden bilimsel gözlemlere kadar pek çok alanda kullanılıyor.
Ancak uzayda gerçekleştirilecek tek bir nükleer patlama, bu teknolojik altyapının büyük bölümünü kısa sürede devre dışı bırakabilir.
Wisconsin-Madison Üniversitesi ve Princeton Üniversitesi'nden araştırmacıların hazırladığı çalışma, nükleer patlamanın yalnızca ilk anda ortaya çıkardığı yıkıcı etkiyi değil, sonrasında Dünya'nın manyetik alanında hapsolan radyoaktif parçacıkların oluşturacağı uzun süreli tehlikeyi de inceliyor.
Bilimsel ön yayın platformu arXiv'de yayımlanan ve henüz hakem değerlendirmesinden geçmeyen araştırmada, alçak Dünya yörüngesinde bulunan 13 bin 306 uydu üzerinden bir bilgisayar simülasyonu gerçekleştirildi.500 KİLOMETRE YÜKSEKLİKTE 1 MEGATONLUK PATLAMAAraştırmacılar, Güney Atlantik üzerinde, Dünya'nın manyetik alanının normalden daha zayıf olduğu Güney Atlantik Anomalisi yakınlarında 500 kilometre yükseklikte 1 megaton gücünde bir nükleer savaş başlığının patlatıldığı senaryoyu modelledi.
Simülasyonda patlamanın ardından ortaya çıkan radyoaktif parçacıkların Dünya'nın manyetik alanına yakalanarak yapay bir radyasyon kuşağı oluşturduğu hesaplandı.
Bu kuşaktan tekrar tekrar geçen uyduların elektronik sistemlerinin zamanla hasar görerek çalışamaz hale geldiği görüldü.
Araştırmanın sonuçlarına göre patlamadan sonraki ilk 24 saatte uyduların yüzde 25'i devre dışı kalıyor.
Üçüncü günün sonunda bu oran yüzde 78'e, bir haftanın sonunda yüzde 98'e ulaşıyor.
On beşinci günde ise simülasyondaki uyduların yüzde 99,4'ü işlevini kaybediyor.Bilim insanları, uyduların radyasyona karşı daha dayanıklı hale getirildiği alternatif senaryoyu da inceledi.
Koruma kapasitesinin üç kat artırıldığı durumda bile uyduların yüzde 99,3'ünün 30 gün içinde devre dışı kalabileceği hesaplandı.RADYASYON KUŞAĞI UYDULARI TEKRAR TEKRAR VURUYORUzaydaki nükleer patlamanın etkisini büyüten temel unsur, patlama sonrasında ortaya çıkan elektronların Dünya'nın manyetik alanında hapsolması.
Radyoaktif maddelerin bozunmasıyla açığa çıkan yüksek enerjili elektronlar, Dünya çevresinde yapay bir radyasyon kuşağı meydana getiriyor.
Bu kuşak, yörüngedeki uyduların elektronik sistemlerini tek seferde değil, her geçişte yeniden etkiliyor.
Araştırmacılara göre uyduların bu radyasyon ortamından kaçması mümkün değil.
Yörüngelerinde hareket etmeyi sürdüren araçlar, elektronik bileşenleri çalışamaz hale gelene kadar radyasyona maruz kalıyor.
Bu nedenle patlamanın etkileri ilk birkaç saatle sınırlı kalmıyor.
Yapay radyasyon kuşağı, uzay altyapısına yönelik tehdidi günler ve haftalar boyunca sürdürüyor.UYDULAR ÇARPIŞIRSA UZAY ENKAZLA DOLABİLİRAraştırmanın ortaya koyduğu ikinci büyük tehlike, kontrolden çıkan uyduların birbirleriyle çarpışması.
Elektronik sistemleri bozulan ve manevra kabiliyetini kaybeden uydular, yörüngedeki diğer araçlar için çarpışma riski oluşturuyor.
Bilim insanlarının modeline göre nükleer patlamayı izleyen ilk iki yıl içinde yaklaşık 20 büyük çarpışma yaşanabilir.
On yıl içinde ise bu çarpışmalar sonucunda yaklaşık 3 bin 900 yeni enkaz parçasının yörüngeye yayılması bekleniyor.
Araştırmacılar, çarpışmaların devam etmesi halinde enkaz miktarının uzun vadede daha da artabileceği uyarısında bulunuyor.
Bu parçalar yalnızca mevcut uyduları değil, felaket sonrasında yörüngeye gönderilecek yeni araçları da tehdit edebilir.
Çalışmada, uydu hizmetlerinin yeniden kurulmasının yalnızca kaybedilen araçların yerine yenilerini göndermekle mümkün olmayacağı vurgulanıyor.Yeni uyduların da radyasyon ve uzay enkazı tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.1962'DEKİ STARFISH PRIME DENEMESİ HAFIZALARDABilim insanlarının üzerinde durduğu tehlike tamamen teorik bir fizik olayı değil.
ABD, Soğuk Savaş döneminde 9 Temmuz 1962'de Pasifik Okyanusu üzerinde, yaklaşık 400 kilometre yükseklikte 1,4 megaton gücünde Starfish Prime adlı nükleer denemeyi gerçekleştirmişti.
Patlama, Dünya'nın çevresinde yapay bir radyasyon kuşağı oluşturdu.
O dönemde yörüngede bulunan bazı uydular ilk anda veya sonraki aylarda meydana gelen radyasyon hasarı nedeniyle devre dışı kaldı.
1963 yılında imzalanan Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması, atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasakladı.
Ancak araştırmacıların bugünkü uyarısı, 1962'deki denemenin etkilerinin çok daha kalabalık bir uydu ortamında yaşanması halinde ortaya çıkabilecek sonuçlara dayanıyor.