Mert İnan
koronavirüs
Enfeksiyon
corona virüs
ABD
Gündem haberleri
Dünyada milyonlarca insanın ölümüne, sağlık sistemlerinin çökmesine ve küresel ekonominin sarsılmasına yol açan Kovid-19 salgınının nasıl başladığı, aradan geçen yıllara rağmen tartışılmaya devam ediyor. Vuhan’daki laboratuvarlarda yürütülen koronavirüs çalışmaları, eksik kayıtlar, çelişen CIA raporları ve Çin’in paylaşmadığı veriler laboratuvar kazası ihtimalini yeniden gündeme taşıdı.
ABD’nin eski Beyaz Saray Baş Tıbbi Danışmanı Anthony Fauci’nin geçtiğimiz gün Senato’da ifade verirken Kovid-19’un kökeni ve salgın döneminde alınan kararlar üzerinden sorgulanması, pandemiye ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Cumhuriyetçi senatörler Fauci’ye geçmiş açıklamalarını hatırlatırken, Fauci'nin ise yöneltilen soruların büyük bölümüne yanıt vermemesi, koronavirüsün laboratuvarda yaşanan bir kazadan kaynaklanıp kaynaklanmadığı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. ABD istihbarat kurumları arasındaki görüş ayrılıkları ile Vuhan’daki araştırmalara sağlanan Amerikan fonları da salgının kökenine ilişkin soru işaretlerine neden oluyor.
BİLGİLER SAKLANDI MI?
Dünya Sağlık Örgütü bünyesindeki Yeni Patojenlerin Kökenleri Bilimsel Danışma Grubu’nun Haziran 2025’te yayımladığı kapsamlı raporda, mevcut bilimsel kanıtların ağırlıklı olarak hayvandan insana doğal bulaşma ihtimaline işaret ettiğini ortaya koymuş; raporda virüsün doğrudan yarasalardan ya da henüz belirlenemeyen bir ara konak üzerinden insanlara geçmiş olabileceği belirtilmişti. Raporda, Çin yönetiminin erken dönem vakalara, Vuhan’daki hayvan satışlarına ve laboratuvar çalışmalarına ilişkin ayrıntılı bilgileri paylaşmaması nedeniyle kesin bir sonuca varılamadığı da vurgulanmıştı.
ABD'DE KURUMLAR BÖLÜNDÜ
Salgının kökenine ilişkin ABD istihbarat kurumları arasında da ortak bir değerlendirme bulunmaması tartışmaların büyümesine neden oluyor. Öyle ki, CIA tarafından Ocak 2025’te yapılan değerlendirmede laboratuvar kaynaklı bir olayın doğal bulaşmadan daha olası olduğu sonucuna ulaşmıştı. ABD Federal Soruşturma Bürosu ile Enerji Bakanlığı da laboratuvar kazası ihtimaline yakın değerlendirmeler yaparken, bazı ABD istihbarat birimleri doğal bulaşmanın daha olası olduğu görüşünü ortaya koymuştu.
İSTİHBARAT BİLGİSİ YOK
ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü tarafından açıklanan raporda Vuhan Viroloji Enstitüsü’nün salgından önce koronavirüsler üzerinde kapsamlı çalışmalar yürüttüğü doğrulanmış; buna karşılık virüsün laboratuvarda üretildiğini, genetik olarak tasarlandığını veya Vuhan’daki enstitünün salgını başlatan virüse sahip olduğunu kesin olarak ortaya koyan bir istihbarat bulunmadığı belirtilmişti.
ABD FONLARI TARTIŞILIYOR
Tartışmaların merkezindeki konulardan biri de ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri tarafından EcoHealth Alliance adlı kuruluşa sağlanan araştırma destekleri. EcoHealth Alliance, yarasalarda bulunan koronavirüslerin insanlara geçme riskini araştıran projeler kapsamında Vuhan Viroloji Enstitüsü dahil çeşitli kuruluşlarla birlikte çalıştı. ABD Sağlık Bakanlığı Başmüfettişliği tarafından yapılan denetimde, 2014-2021 yılları arasında EcoHealth Alliance’a verilen üç araştırma desteğinin toplam büyüklüğünün yaklaşık 8 milyon dolar olduğu, bu paranın yaklaşık 1,8 milyon dolarlık bölümünün sekiz ayrı alt yükleniciye aktarıldığı belirlendi. Denetim raporunda ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri ile EcoHealth Alliance’ın projeleri ve yabancı alt yüklenicileri yeterince izlemediği, raporlama süreçlerinde gecikmeler ve denetim eksiklikleri bulunduğu da kaydedildi.
BİLİMSEL KANIT VAR MI?
Fon sağlanan projelerdedoğal ortamda bulunan yarasa koronavirüslerinin yapısı, türler arasında geçiş kabiliyeti ve insan hücrelerine bağlanma olasılıkları araştırılıyordu. Bazı deneylerde virüslerin özelliklerinin laboratuvar ortamında incelenmesi, kamuoyunda “işlev kazandırma” araştırmaları tartışmasına yol açtı. Ancak fonlanan çalışmalarla SARS-CoV-2’nin doğrudan üretildiğini gösteren bilimsel bir bağlantı kurulamadı. NIH, projelerde incelenen virüslerin SARS-CoV-2’den genetik olarak oldukça uzak olduğunu açıkladı.
İLK VAKA NE ZAMAN?
Salgının başlangıç tarihi de tartışmalı başlıklardan biri olmaya devam ediyor. Çin, Vuhan’da nedeni bilinmeyen zatürre vakalarının görüldüğünü 31 Aralık 2019’da Dünya Sağlık Örgütü’ne bildirirken; DSÖ ise 7 Ocak 2020’de yeni tip koronavirüsün tespit edildiğini açıkladı. Virüsün Aralık 2019’dan önce insanlar arasında dolaşıyor olabileceğine ilişkin çeşitli modellemeler ve istihbarat iddiaları gündeme getirilse de; ilk vakanın Eylül 2019’da görüldüğünü kanıtlayan, bilimsel çevrelerce doğrulanmış ve kamuoyuna açık kesin bir belge ortaya konulamadı.
ÇİN KABUL ETMİYOR
Pekin yönetimi ise aradan geçen zaman karşın ısrarla Vuhan’daki laboratuvarların gerekli güvenlik standartlarına uygun çalıştığını ve hiçbir personelde salgın öncesinde Kovid-19 benzeri bir hastalık tespit edilmediğini öne sürüyor. Uzmanlar ve DSÖ yetkilileri ise salgının kökeni üzerindeki tartışmanın ancak ham verilerin, laboratuvar kayıtlarının ve erken dönem hasta bilgilerinin bağımsız uzmanlara açılmasıyla sonuçlandırılabileceği görüşünde.
"İNSAN HATASI"
Virüsün ilk olarak Vuhan Viroloji Laboratuvarı'nda yaşanan bir hata veya yanlışlık sonucu ortaya çıktığı yönündeki görüşlerin ABD, Fransa, Alman istihbarat birimleri için kesin bilgi haline geldiğini söyleyen Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni ise, "İnsan yapımı değil ama insan hatası olabilir. ABD’nin koronavirüs ile mücadele timinde yer alan ve yasak olmasına karşın Vuhan'daki araştırma merkezine para aktarılmasına öncülük eden Anthony Fauci, olayın baş kahramanlarından" diyor.
[email protected]
Yazarın Önceki Yazıları
Damarlar kimlik kartına bakmıyor
02 Ağustos 2026
Emekçinin maaşı eriyor, evdeki hesap çarşıya uymuyor
01 Ağustos 2026
Pestisit karnesi hep kötü!
31 Temmuz 2026
İstanbul’un hafızası kuruyor
29 Temmuz 2026
Konut piyasası yeniden ısındı! Satış arttı, reel değer kaybetti
28 Temmuz 2026
2
Sinema geri dönüyor ama bıraktığımız haliyle değil
3
Damarlar kimlik kartına bakmıyor
4
Londra'yı karıştıran yazışma, yeni Başbakan’ın başı ağrıyacak
5
Acil durum rezervleri dipte! Trump'ın petrol kumanı tutar mı?
6
Emekçinin maaşı eriyor, evdeki hesap çarşıya uymuyor
7
Kategori değişikliği tartışması! ABD kayıpları gizleniyor mu?
8
Çin'de skandal deney! 6 yaşındaki çocuk gen tedavisinden sonra öldü! Ölümünü gizlediler
9
Google, yapay zekâ özelliğini 24 saat geçmeden geri çekti