AVRUPA'NIN TAŞLARINDAKİ TÜRK İZİAvrupa tarihinin en dikkat çekici bilmecelerinden biri, taşlara, silahlara, takılara ve gündelik eşyalara kazınmış köşeli harflerin kökeninde saklı.
Kuzey Avrupa’da yaklaşık 2 bin yıl önce kullanılmaya başlanan runik alfabe, bugün büyük ölçüde Cermen kültürüyle ilişkilendiriliyor.
Ancak bu harflerin bazıları, Orta Asya’daki eski Türk yazısıyla biçimsel benzerlikler taşıyor.
Türk araştırmacı Çağıl Çayır’ın çalışması ile Prof.
Necati Demir’in Avrupa’daki yazıtların dağılımına ilişkin değerlendirmeleri, eski bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Avrupa ile Türk dünyasının yazı tarihleri arasında bugüne kadar yeterince aydınlatılamamış bir bağ olabilir mi?24 HARFLİ ALFABEDEKİ BÜYÜK SORUAvrupa’daki en eski runik alfabe, ilk altı işaretinden hareketle Elder Futhark olarak adlandırılıyor.
24 işaretten oluşan bu alfabe, özellikle İskandinavya ve Cermen topluluklarının yaşadığı bölgelerde kullanıldı.
İsveç Tarih Müzesi'nin verdiği bilgilere göre runik yazının başlangıcı milattan sonraki ilk yüzyıllara uzanıyor.
Viking Çağı'nda ise alfabenin 24 işaretli eski biçiminin yerini 16 işaretli yeni bir sistem aldı.
Asıl tartışma, Avrupa'daki bu köşeli işaretlerin Orta Asya'da kullanılan eski Türk yazısındaki bazı harflere benzemesiyle başlıyor.
GÖKTÜRK YAZISIYLA ŞAŞIRTAN BENZERLİKOrta Asya'daki Orhun Yazıtları ile Avrupa'daki runik yazılar arasındaki biçimsel benzerlikler, tarih araştırmalarında dikkat çeken tartışmalardan biri.
Danimarkalı dil bilimci Vilhelm Thomsen'in 1893 yılında çözdüğü eski Türk yazısında yaklaşık 38 işaret bulunurken, Avrupa'nın eski Cermen runik alfabesi 24 işaretten oluşuyor.
Her iki yazıda da köşeli çizgilerin ve benzer geometrik şekillerin kullanılması dikkat çekiyor.
AVRUPA'DAKİ YAZITLARIN HARİTASIİskandinavya, Almanya, İngiltere ve Orta Avrupa'ya yayılan runik yazıtlar, kıtanın eski kültürel coğrafyasına ışık tutuyor.
Avrupa'da yaklaşık 6 bin 500 runik yazıt bulunduğu yönündeki tahminler, bu mirasın büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Yazıtların bir kısmı mezar taşlarında, bir kısmı silah, takı ve gündelik eşyalarda yer alıyor.
Farklı dönemlerde ve geniş bir coğrafyada kullanılan bu işaretler, Avrupa toplumlarının tarihsel ilişkileri ve yazının yayılışı hakkında önemli ipuçları barındırıyor.2 BİN YILLIK ALFABENİN SIRRIAvrupa'daki runik yazının kökeni konusunda Roma alfabesi ve Akdeniz yazı gelenekleriyle bağlantılı açıklamalar öne çıkıyor.
Bununla birlikte Avrasya boyunca yaşanan göçler ve kültürel etkileşimler, farklı yazı sistemleri arasındaki ilişkilerin araştırılmasını önemli kılıyor.
Avrupa runik yazısı ile eski Türk harfleri arasındaki benzerliğin doğrudan tarihsel bir bağlantıdan mı, yoksa birbirinden bağımsız gelişimden mi kaynaklandığı kesin olarak ortaya konulmuş değil.
Binlerce yıllık taşların üzerindeki işaretler, yazı tarihinin cevap bekleyen sorularını gündemde tutuyor.