Emre Öztürk
Kitap
Eğitim
Kültür Sanat haberleri
Google
Microsoft
ABD
Yapay zeka şirketlerinin milyonlarca kitabı satın alıp taradıktan sonra imha ettiği ortaya çıktı. Tüm dünyada haber olan ve büyük tepki çeken uygulama, kültürel mirasın ticari veri kaynağına dönüştürüldüğü gözler önüne serdi. Uzmanlar, yapay zeka endüstrisinin yalnızca kitapları değil, çevreyi ve insanın düşünsel üretimini de giderek daha fazla baskı altına aldığını belirtiyor.
Yapay zeka şirketlerinin eğitim verisi elde etmek amacıyla milyonlarca basılı kitabı satın alarak taradıktan sonra imha ettiği ortaya çıktı. ABD merkezli Anthropic'in, "Project Panama" adı verilen gizli program kapsamında kitapların sırtını endüstriyel makinelerle keserek sayfalarını dijital ortama aktardığı ve ardından fiziksel nüshaları geri dönüşüme gönderdiği mahkeme belgeleriyle gün yüzüne çıktı. Belgelerde şirket yöneticilerinin, "Bunu yaptığımızın bilinmesini istemiyoruz" ifadelerini kullanması da dikkat çekti. Haber, yayımlandıktan sonra dünya basınında geniş yankı uyandırırken yazarlar, yayınevleri, kütüphaneciler ve kültür çevrelerinden sert tepki aldı.
KÜLTÜREL MİRAS YOK EDİLİYOR
Anthropic'in on milyonlarca dolar harcayarak milyonlarca kitabı satın aldığı, yüksek hızlı tarayıcılarla dijitalleştirdiği ve fiziksel nüshaları imha ettiği belirtildi. Şirket, bu verileri Claude adlı yapay zeka modelini eğitmek için kullandı. Kullanılmış kitap satıcıları, özellikle baskısı tükenmiş ve erişimi zor eserlerin toplu biçimde satın alınmasının son dönemde olağanüstü ölçüde arttığını ifade ediyor. Eleştirmenlere göre kamuya ait kültürel birikim, özel şirketlerin erişimine açık dev veri havuzlarına dönüştürülürken fiziksel eserler geri dönülmez biçimde ortadan kaldırılıyor.
ÇEVRE ÜZERİNDEKİ YÜK BÜYÜYOR
Tartışmalar yalnızca kültürel mirasın yok edilmesiyle de sınırlı değil. Yapay zeka modellerini eğiten veri merkezlerinin hızla artan elektrik ve temiz su tüketimi de çevre örgütlerinin gündeminde yer alıyor. Yapılan çok sayıda bilimsel araştırma, büyük dil modellerinin kodlarla eğitimi ve çalıştırılmasının milyonlarca litre tatlı su tüketimine yol açabildiğini, hızla büyüyen veri merkezlerinin ise karbon emisyonlarını artırarak doğanın kirlenmesi ve bozulmasına sebep olduğunu ortaya koyuyor. Son yıllarda Google ve Microsoft gibi büyük teknoloji firmaları yapay zeka yatırımları sonucunda oluşan yüksek enerji tüketimi ve emisyon verileri dolayısıyla çevre örgütlerinin eleştiri odağında yer alıyor.
ZİHİNSEL FAALİYETLERİ KÖRELTİYOR
Uzmanlara göre yapay zeka sektöründeki ikinci büyük tartışma ise insanın bilgi üretim süreci ve zihinsel kabiliyeti üzerinde yoğunlaşıyor. Eğitimciler ve akademisyenler, hazır içerik üreten sistemlerin eleştirel düşünme, araştırma ve yazma alışkanlıklarını zayıflattığı uyarısında bulunuyor. Bununla birlikte yazarların, sanatçıların ve araştırmacıların yıllara yayılan emeğinin izinsiz biçimde ticari yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılması da telif hakkı davalarını artırıyor. Bilim çevreleri, insanlığın ortak kültürel mirasının ve düşünsel üretiminin giderek daha fazla küresel teknoloji tekellerinin denetimine girdiği yönünde ciddi uyarılarda bulunuyorlar.
[email protected]
Yazarın Önceki Yazıları
Avrupa medyasından övgü, Türk teknolojisi NATO gemilerinde
22 Ağustos 2026
Moskova’da seçim depremi
20 Ağustos 2026
Akdeniz tehlike altında
17 Ağustos 2026
Odysseia'nın somut tarihi
15 Ağustos 2026
Latin Amerika'da sağ tehdit
14 Ağustos 2026
2
Suriye’de tehlikeli hesap, İsrail’in büyük kaos planı
3
Avrupa medyasından övgü, Türk teknolojisi NATO gemilerinde
4
Ekonomide iki farklı yüz
5
Savaşa girmeden savaşı kazanmak
6
Dicle ve Fırat hedefte mi?
7
Moskova’da seçim depremi
8
Sibirya'daki mezardan Türklerin kadim figürü çıktı: Umay Ana olabilir
9
Mikroplastik kıyıya vuruyor!
10
Akdeniz tehlike altında