İran’ın petrol gelirlerini uluslararası bankacılık sistemine sokmadan kullanmasını sağlayan yeni ticaret ağı, ABD yaptırımlarının çevresinden dolaşan en önemli finans kanallarından biri haline geldi.
Reuters’a konuşan İranlı yetkililer ve sistemi izleyen kaynaklara göre Tahran, Çin’e sattığı petrolün parasını doğrudan ülkeye getirmek yerine Çin’de tutarken, söz konusu kaynaklar ithal edilen malların ödemesinde kullanıyor.
Son bir yılda sistem üzerinden gerçekleştirilen işlemlerin büyüklüğünün yaklaşık 2,5 milyar dolara ulaştığı belirtilirken, kaynağın başta ilaç, otomobil ve iletişim ekipmanı olmak üzere Çin’den yapılan ithalatın finansmanında kullanıldığının altı çiziliyor.SİSTEME GİRMEYEN KAYNAKSistemin merkezinde ise İran petrolünden elde edilen gelirin Çin’de oluşturulan alternatif hesaplarda tutulması bulunuyor.
Kaynaklara göre devlete ait Çinli petrol şirketi Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcı, Hong Kong merkezli bir şirket aracılığıyla alınan İran petrolünün karşılığı olarak ChuXin adı verilen yapıya ayda yüz milyonlarca dolar aktardı.
Bu paranın yaklaşık yüzde 70’i İran’daki altyapı projelerinin finansmanına yönlendirilirken, kalan bölüm Çin’den İran’a mal satan şirketlere ödeme yapılması için kurulan özel amaçlı hesaplara aktarıldı.
İran Merkez Bankası ithalat işlemini onayladıktan sonra ödeme doğrudan Çinli tedarikçiye ulaşırken, söz konusu para İran bankalarına veya dolar bazlı uluslararası ödeme sistemlerine hiç girmemiş oldu.
SIR GİBİ SAKLANAN ORTAKLIKAnalistler gizli modelin, iki ülke arasındaki petrol ticaretinin büyüklüğü nedeniyle kritik önem taşıdığının altını çiziyorlar.
Açık kaynaklara yansıyan verilere göre Çin, 2025 yılında İran’ın ham petrol ihracatının yüzde 80’den fazlasını satın alırken, bu miktar günlük ortalama 1,4 milyon varile karşılık geliyor.
Öte yandan Tahran ile Pekin arasında 2021’de imzalanan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması enerji ve altyapı yatırımlarını kapsarken, petrol gelirlerinin nasıl kullanıldığına ilişkin finansal yapıların önemli bölümü kamuoyuna açıklanmıyor.
Yeni sistem de doğrudan banka transferi yerine petrol gelirinin Çin ekonomisi içinde tutulmasına dayanıyor.ABD Başkanı Trump'tan İran savaşı açıklaması: ''Pişman değilim''GündemABD'NİN YAKLAŞIMI TEMKİNLİ Analistler göre Washington, İran petrol ticaretine aracılık eden bazı küçük Çinli kuruluşları yaptırım listesine alsa da büyük bankalar ve enerji şirketlerini hedef alacak daha sert adımlardan, küresel ticarette yaratabileceği sonuçlar nedeniyle kaçınıyor.
Pekin ise Birleşmiş Milletler kararı bulunmayan tek taraflı yaptırımları tanımadığını savunuyor.
Uzmanlar, kurulan bu dolaylı finans ağının her iki tarafa da hareket alanı sağladığı görüşünde.
İran, petrol gelirlerini uluslararası bankacılık sistemine sokmadan Çin’den ihtiyaç duyduğu ürünlere dönüştürürken, Pekin de büyük banka ve şirketlerini doğrudan yaptırım riskinin dışında tutmaya çalışıyor.