Karadeniz fındığı son yıllarda kahverengi kokarca ile mücadele ederken şimdi bir başka istilacı tür yeniden gündemde.
Halk arasında görüntüsü ve verdiği ağır zarar nedeniyle “Drakula böceği” olarak anılan Turunçgil Uzun Antenli Böceği, yani Anoplophora chinensis, özellikle Trabzon’daki fındık alanlarında yıllardır yürütülen mücadeleye rağmen varlığını sürdürüyor.Doğu Asya kökenli zararlı; Çin, Japonya ve Kore başta olmak üzere çok geniş bir coğrafyada ağaçların en tehlikeli zararlıları arasında gösterilirken, söz konusu tür Tükiye’de ilk kez 2014 yılında İstanbul Şile’deki bir fidanlıkta tespit edildi.
Sonraki yıllarda yapılan taramalarda zararlının farklı bölgelere taşındığı ortaya çıktı.
EPPO kayıtlarına göre böcek Karadeniz’de ilk olarak 2014 yılında Bartın’daki bir fidanlıkta, 2016 yılında ise Trabzon’un Maçka ilçesindeki başka bir fidanlıkta görüldü.Zararlının yaşam döngüsü çoğunlukla bir yıl sürse de bazı koşullarda iki yıla kadar uzayabiliyor.FINDIK BAHÇELERİNE SIÇRADIAsıl alarm ise zararlının fidanlıkların dışına çıkarak üretim alanlarına ulaşmasıyla başladı.
Maçka’daki ilk tespitin ardından 2017 yılında çevredeki fındık bahçelerinde de böcek görüldü.
Bir yıl sonra Esiroğlu, Öğütlü, Bahçekaya, Günay ve Alaçam çevresinde yapılan kontrollerde zararlının fındık alanlarına yayıldığı belirlendi.
EPPO verilerine göre 2021 yılına gelindiğinde Trabzon'daki bulaşık alan yaklaşık 409 hektara, yani 4 bin 90 dekara ulaşmıştı.
Zararlının hem bulaşık fidanların taşınması hem de doğal yayılım yoluyla çevreye dağıldığı değerlendiriliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtları ise tehdidin boyutunu daha net ortaya koyuyor.
Trabzon'da 2018-2024 döneminde yaklaşık 4 bin 145 dekar alanda fındık bahçeleri sökülerek imha edilirken, aynı süreçte 822 üreticiye yaklaşık 29,9 milyon TL bitki karantinası tazminatı ödendi.AĞACI İÇERİDEN YİYORDrakula böceğini diğer birçok tarım zararlısından ayıran temel özellik, verdiği zararın ağacın dışında değil büyük ölçüde içerisinde gerçekleşmesi.
Dişi böcekler yumurtalarını kök boğazına, yüzeye çıkan köklere ve gövdenin alt bölümlerine bırakırken, yumurtadan çıkan larvalar ağacın odun dokusuna girerek burada galeriler açıyor.
Larvaların açtığı kanallar zamanla ağacın su ve besin taşıyan dokularını bozuyor.
İlk aşamalarda dışarıdan tamamen sağlıklı görünen bir fındık ağacı zamanla gelişme geriliği göstermeye, dallarını kurutmaya ve güç kaybetmeye başlıyor.
EPPO'nun biyoloji kayıtlarına göre erginler genellikle mayıs ayından itibaren görülmeye başlıyor ve uygun iklim şartlarında sonbahara kadar aktif kalabiliyor.TEK HEDEFİ FINDIK DEĞİLZararlının yarattığı tehlikenin bir diğer nedeni de tek bir bitki türüne bağımlı olmaması.
Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre turunçgil uzun antenli böceği başta fındık olmak üzere elma, armut, mandalina ve portakalın gövde ve köklerine zarar verebiliyor.
Sağlıklı ağaçlara da saldırabilen tür, odun dokusunda gelişmesi nedeniyle mücadele edilmesi son derece güç zararlılar arasında yer alıyor.
EPPO kayıtlarında Drakula denilen türün; Türkiye’de akçaağaç, at kestanesi, gürgen, fındık, dişbudak, çınar, kavak, gül, böğürtlen ve söğüt gibi çok sayıda bitki üzerinde tespit edildiği belirtiliyor.AĞAÇLAR SÖKÜLÜYORMücadeleyi zorlaştıran en önemli noktalardan biri, larvaların gövdenin içerisinde yaşaması.
Bu nedenle yalnızca yüzeysel ilaçlama her zaman yeterli olmuyor.
Türkiye’de turunçgil uzun antenli böceği karantinaya tabi zararlı organizmalar arasında bulunuyor.
Bulaşık olduğu kesinleşen alanlarda yalnızca böceğin bulunduğu dal değil, gerekli durumlarda bitkiler kökleriyle birlikte tamamen imha ediliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın uygulamasında imha edilen fındık bahçelerinde belirli süre boyunca zararlının konukçusu olan bitkilerin yeniden dikilmesine de izin verilmiyor.Ancak Drakula böceğinin yayılmasındaki kritik unsurlardan biri bulaşık bitki materyalinin taşınması.BİNLERCE DEKAR İLAÇLANDIResmi rakamlar bölgede yıllardır olağanüstü ölçekte mücadele yürütüldüğünü gösteriyor.
Trabzon'da 2018 yılında 400 dekar, 2019'da 426 dekar, 2020'de 760 dekar, 2021'de 617 dekar, 2022'de 4 bin 742 dekar ve 2023'te 5 bin 371 dekar alanda kimyasal mücadele gerçekleştirildi.
Böylece yalnızca bu dönem içinde toplam 12 bin 316 dekar alan ilaçlandı.
Mücadele 2025'den bu yana devam devam ediyor.
Sahaya 13 araç ve 40 personel çıkarılırken yaklaşık 6 bin 232 dekar alanın iki kez ilaçlanması planlandı.
Müdürlüğün açıklamasında böcek doğrudan “fındık için büyük bir tehdit” olarak nitelendirildi.
Öte yandan EPPO'nun 17 Haziran 2026'da güncellediği dünya dağılım verilerine göre Anoplophora chinensis Türkiye'de halen mevcut.mert.inan@haberglobal.com.tr