İklim değişikliği artık yalnızca uzak geleceğe ilişkin bir çevre sorunu değil; bugün insan sağlığını, kentleri, gıda ve su güvenliğini doğrudan tehdit eden küresel bir kriz.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre iklim değişikliği, 2030-2050 yılları arasında yalnızca sıcak stresi, yetersiz beslenme, sıtma ve ishal kaynaklı etkiler nedeniyle yılda yaklaşık 250 bin ek ölüme yol açabilir.
Avrupa’da haziran sonunda yaşanan aşırı sıcaklar ise tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi.
Fransa, Belçika ve Hollanda’da sadece 20-28 Haziran arasındaki sıcak hava dalgasında en az 3 bin 700 ek ölüm kaydedildi.SAĞLIK TEHDİDİ Uzmanlara göre bu tablo, iklim krizinin yalnızca gelecek kuşakların karşılaşacağı bir çevre sorunu olmadığını gösteriyor.
Aşırı sıcaklar kalp ve damar hastalıklarını, solunum yolu sorunlarını, böbrek yetmezliği riskini ve sıvı kaybına bağlı acil başvuruları artırıyor.
Uzun süreli sıcak hava dalgaları özellikle yaşlılar, bebekler, hamileler, kronik hastalığı olanlar, açık alanda çalışanlar, yoksul mahallelerde yaşayanlar ve soğutma imkânına erişemeyen gruplar için ölümcül sonuçlar doğurabiliyor.
Sıcaklık arttıkça kentlerde gece serinlemesi zayıflıyor, beton ve asfaltın tuttuğu ısı insan vücudunun toparlanmasını engelliyor.
Bu nedenle sıcak hava dalgaları yalnızca gündüz saatlerinde değil, geceleri de halk sağlığını tehdit eden bir risk haline geliyor.Uzmanlar, rakamların öncü veri niteliğinde olduğunu ve nihai tablonun daha ağır olabileceğini belirtiyor.ÖLÜMLER ARTIYORAvrupa’da haziran sonunda yaşanan sıcak hava dalgası, bu riskin en somut örneklerinden biri oldu.
Reuters’ın aktardığı verilere göre 20-28 Haziran 2026 arasındaki aşırı sıcaklarda Fransa, Belçika ve Hollanda’da en az 3 bin 700 ek ölüm bildirildi.
Fransa’da 2 bin 25 ek ölüm kaydedilirken, Belçika’da yaklaşık 1.200, Hollanda’da ise yaklaşık 480 ek ölüm raporlandı.
Fransa’da aynı dönemde ölümler bir önceki haftaya göre yüzde 29 arttı; evde gerçekleşen ölümlerdeki artış yüzde 91’e ulaştı.REKOR SICAKLIK DEĞERLERİ Aşırı sıcaklar yalnızca ölüm sayılarını artırmadı; sağlık sistemleri, enerji altyapısı ve şehir yaşamı üzerinde de baskı oluşturdu.
Avrupa’nın birçok ülkesinde sıcaklık rekorları kırıldı.
İngiltere’de haziran ayı için 37,7 dereceyle yeni rekor ölçüldü, Almanya’da 41,7 dereceye ulaşıldı, Hollanda’da 39,4 derece ile haziran rekoru kırıldı, Macaristan’da sıcaklık 42 dereceye çıktı.
Fransa’da bazı bölgelerde sıcaklık 40 derecenin üzerine yükseldi.
Aşırı sıcaklar elektrik üretimini ve ulaşım altyapısını da zorladı; yollar, raylar, enerji hatları ve soğutma sistemleri üzerindeki baskı arttı.GEZEGEN ALARM VERİYORKüresel ölçekte de tablo ağırlaşıyor.
Lancet Countdown’ın 2025 raporunda, sıcaklığa bağlı ölüm oranının 1990’lardan bu yana yüzde 23 arttığı ve yılda 546 bin ölüme ulaştığı belirtildi.
Aynı raporda 2024 yılında orman yangını dumanından kaynaklanan ince partikül madde kirliliğine bağlı tahmini ölüm sayısının 154 bine çıktığı aktarıldı.
Bu veriler, iklim krizinin yalnızca sıcaklık artışıyla sınırlı olmadığını; yangın dumanı, hava kirliliği, su ve gıda güvenliği, enfeksiyon hastalıkları ve sağlık altyapısına binen yük üzerinden de insan yaşamını etkilediğini gösteriyor.TÜRKİYE'DE NASİBİNİ ALDITürkiye açısından risk daha da somut.
Lancet Countdown’ın Türkiye politika öncelikleri notuna göre 2024 yılında Türkiye’de insanlar ortalama 33,6 sıcak hava dalgası gününe maruz kaldı; bu günlerin 27,3’ünün iklim değişikliği olmadan beklenmeyeceği hesaplandı.
Aynı değerlendirmeye göre 2014-2023 döneminde Türkiye’de insanlar, hafif açık hava faaliyetleri sırasında yılda yaklaşık 255 saat orta veya daha yüksek düzeyde sıcak stresine maruz kaldı.
Bu veri, sıcaklık artışının yalnızca meteorolojik bir gösterge olmadığını, günlük yaşam ve çalışma koşullarını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.Avrupa, son birkaç yıldır artan sıcaklık değerleri ile adeta kavruluyor.RİSK BAŞLIĞINA DÖNÜŞTÜMeteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2025 iklim raporunda da Türkiye genelinde sıcak hava dalgası sayısının normallerine göre arttığı belirtildi.
Rapora göre 2025 yılında ülke genelinde sıcak hava dalgası görüldü; en fazla sıcak hava dalgası sayısı 5 adet ile Tokat’ta kaydedildi.
Türkiye’nin 1991-2020 normallerine göre ortalama sıcak hava dalgası sayısı 1-2 aralığında bulunurken, 2025’te birçok istasyonda bu değerlerin üzerine çıkıldı.
Bu durum, sıcak hava dalgalarının artık istisnai olaylar olmaktan çıkıp daha sık tekrarlanan bir risk başlığına dönüştüğünü gösteriyor.mert.inan@haberglobal.com.tr