Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan bu senaryoyu öngörerek kriz öncesinde alternatif boru hatları inşa etmişti. Umman Denizi kıyısındaki Fujairah’a uzanan BAE hattı günlük 1,7 milyon varile kadar taşıma kapasitesine sahipken, Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’deki Yanbu limanına ulaşan Doğu-Batı hattı günde 7 milyon varile kadar kapasite sunuyor. Ayrıca Fujairah’ta 42 milyon varillik yer altı depolama sistemi bulunuyor.
Ancak bu alternatifler de risk altında. İran’ın füze ve dron saldırıları hem Fujairah’ı hem de Yanbu’yu hedef aldı. Suudi limanının fiili yükleme kapasitesi ise yaklaşık 5 milyon varille sınırlı.
Bu rakamlar, kriz öncesi ihracat seviyelerinin oldukça gerisinde kalıyor. Suudi Arabistan günlük 12,5 milyon varil üretimle 9,3 milyon varil ihracat yapabilirken, BAE 4,85 milyon varil üretimin 3,6 milyonunu ihraç edebiliyordu.
Altyapı yatırımları ve maliyet
Alternatif çözümler ciddi maliyetler gerektiriyor. Habshan–Fujairah boru hattı 2012’de 4,2 milyar dolara mal oldu; bugün bu maliyetin yaklaşık 6 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor. Buna rağmen, mevcut petrol fiyatlarıyla bu yatırımın maliyeti sadece bir ayda karşılanabilir.
Umman’daki Duqm limanına uzanacak yeni bir hat ise yaklaşık 10 milyar dolarlık yatırım gerektiriyor. Bu projeler, nadiren kullanılacak olsa da hayati bir “sigorta” olarak görülüyor.
Körfez ülkeleri bu yatırımları finanse etmek için egemen varlık fonlarını kullanabilir ya da Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi enerjiye bağımlı ülkelerle ortaklık kurabilir.
Coğrafi eşitsizlik ve risk
Kuveyt, Bahreyn ve Katar gibi ülkeler coğrafi olarak dezavantajlı ve alternatif rotalara sahip değil. Bu durum kısa vadede bölge içinde dengesizlik yaratıyor. Yalnızca Suudi Arabistan ve BAE ihracat yapabilirse yüksek fiyatlardan fayda sağlar, diğer ülkeler ise zarar görür.
Ancak uzun vadede bölge ülkelerinin koordinasyon içinde hareket etmesi gerekiyor. Aksi halde İran’ın her ülkeye ayrı ayrı baskı uygulama ve küresel ekonomiyi etkileme kapasitesi artıyor.
Teknik sınırlamalar ve güvenlik tehditleri
Boru hatları ve terminaller de saldırılara açık. Tek bir hat kolay tamir edilebilir olsa da pompa istasyonları ve yükleme terminalleri daha savunmasız. Yemen’deki Husiler, Kızıldeniz’de deniz trafiğini aksatarak ihracat rotalarını daha uzun ve maliyetli hale getirebiliyor.
Ayrıca bölgede farklı türde petrol üretimi (Irak’ın ağır petrolünden Suudi Arabistan’ın hafif petrolüne kadar) lojistik karmaşıklık yaratıyor. Kriz durumlarında karışım yapılabilse de ideal çözüm, farklı türlerin ayrı taşınması.
Alternatif ulaşım ve yeni stratejiler
Demiryolu projeleri de önem kazanıyor. Suudi Arabistan’daki Landbridge projesi ve Umman’a uzanan Etihad Rail hattı, türev ürünlerin ve hammaddelerin taşınmasını kolaylaştırabilir.
Irak’ın sisteme dahil edilmesi de İran’ın baskı gücünü azaltabilir. Bağdat, Türkiye üzerinden günlük 650 bin varil petrol taşımayı hedefliyor ve Suriye ile Ürdün üzerinden yeni hatlar planlıyor.
Ancak İran, Irak içindeki etkisini kullanarak bu projeleri engellemeye çalışıyor. Kuveyt için Irak üzerinden ihracat yapmak önemli bir fırsat olabilir.
İsrail üzerinden Akdeniz’e uzanan alternatif rotalar da tartışılsa da, uzmanlara göre bu sadece bağımlılığı İran’dan İsrail’e kaydırır ve sorunu çözmez.
Uzmanlara göre petrolün serbest dolaşımı Hürmüz Boğazı krizinin etkilerini azaltabilir, ancak tamamen ortadan kaldıramaz. Bu nedenle alternatif boru hatları, yer altı depoları ve demiryolu ağlarının geliştirilmesi, bölgesel ve küresel ekonomik istikrar için kritik önem taşıyor.