Hem küresel ölçekte hem de Türkiye özelinde hava kalitesine ilişkin tablo giderek ağırlaşıyor. Asrın felaketi olarak nitelendirilen deprem bölgesinde ortaya çıkan son verilerin ardından, IQAir tarafından yayımlanan 2025 Dünya Hava Kalitesi Raporu, Türkiye ile birlikte birçok ülkede hava kalitesindeki kötüleşme eğilimini daha net biçimde ortaya koydu. 143 ülke, bölge ve toplam 9 bin 446 yerleşimde yapılan ölçümlere dayanan analizlere göre Türkiye’nin yıllık ortalama PM2.5 değeri, 2024’teki 15.3 seviyesinden 19.2’ye yükseldi. Bu artış, Türkiye’yi yalnızca sayısal olarak değil, küresel sıralamadaki konumu açısından da yukarı taşıdı. Verilere göre Türkiye, bir yıl içinde dünyanın en kirli havasına sahip ülkeler listesinde 67’nci sıradan 39’uncu sıraya yükselirken, Avrupa ölçeğinde de hava kirliliğinin en yüksek olduğu ülkeler arasında dördüncü sıraya yerleşti.
NİEUWOUDTVİLLE EN TEMİZİ
Listenin ilk üç sırasında Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya ve Sırbistan yer alırken, Türkiye’nin ardından gelen ülkelerle arasındaki farkın da giderek açıldığı dikkat çekti. Küresel ölçekte ise hava kirliliğinin en yoğun olduğu ülkeler listesinde Pakistan, Bangladeş ve Tacikistan ilk sıralarda yer aldı. En kirli şehir unvanı ise Hindistan’daki Loni’ye ait oldu. Buna karşılık Güney Afrika’daki Nieuwoudtville, dünyanın en temiz havasına sahip yerleşimlerinden biri olarak kaydedildi.
"IĞDIR, KONYA, DÜZCE"
Avrupa’da ölçüm yapılan yerleşimler arasında hava kirliliğinin yüksek olduğu kentler sıralamasında ise Iğdır üst basamaklarda yer aldı. Buca (İzmir) ile Konya ve Düzce de havası kirli kentler arasında öne çıktı. Başkent Ankara da listede dikkat çeken şehirlerden biri oldu. 11,4 mikrogram/metreküp PM2.5 değeriyle dünya başkentleri arasında 80’inci sırada yer alan Ankara’nın, Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen sınır değerlerin üzerinde kalmaya devam ettiği görüldü. Rapora göre yalnızca Türkiye’de değil, küresel ölçekte de hava kalitesindeki iyileşme ivmesi belirgin şekilde yavaşladı. Şehirlerin sadece yüzde 14’ü Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen yıllık 5 mikrogram/metreküp PM2.5 kılavuz değerini karşılayabildi. Bu oran bir önceki yıl yüzde 17 seviyesindeydi. Toplam 143 ülke ve bölgenin yüzde 91’inde ise bu sınırın aşıldığı kaydedildi. Yalnızca 13 ülke ve bölge DSÖ kriterlerini karşılayabildi.
ACİL DÖNÜŞÜM UYARISI
Dünya nüfusunun büyük bir kısmının halihazırda yerel ve gerçek zamanlı hava kalitesi verilerine erişemediği de raporda dikkat çeken bir diğer unsur oldu. Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, Türkiye’deki yükselişin ciddi bir uyarı olduğunu belirterek fosil yakıt bağımlılığına dikkat çekti. Türkiye’nin bir yıl içinde 67’ncilikten 39’unculuğa yükselmesinin alarm verici olduğunu vurgulayan Alpay, Avrupa’daki en kirli 10 noktanın yarısının Türkiye’de bulunmasının temiz hava politikalarında acil dönüşüm gerektirdiğini söyledi.
138 MİLYARLIK MALİYET
Temiz Hava Hakkı Platformu Koordinatörü Deniz Gümüşel ise hava kirliliğinin ekonomik boyutuna dikkat çekti. Türkiye’de PM2.5 kirliliğinin yıllık maliyetinin 138 milyar dolara ulaştığını belirten Gümüşel, bu rakamın 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 10’una denk geldiğini ifade etti. Gümüşel, "Temiz hava için alınacak önlemler, kirli havanın sağlık ve ekonomi üzerindeki maliyetinden çok daha düşük seviyede kalıyor. Yapılan hesaplamalar, PM2.5 seviyesinin düşürülmesi halinde her yıl 60 binden fazla insanın hayatının kurtarılabileceğini ortaya koyuyor" dedi.
AKCİĞERLERE ULAŞIYOR
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı eski Müsteşarlarından Prof. Dr. Mustafa Öztürk ise hava kirliliğinin neden olduğu sorunların önemine değinirken, şu bilgileri paylaştı: "Bilimsel olarak PM2.5, çapı 2.5 mikrometreden küçük olan ve solunum yoluyla doğrudan akciğerlere kadar ulaşabilen partikül maddeleri ifade eder. Sülfatlar, nitratlar, amonyum ve siyah karbon gibi bileşenlerden oluşan bu parçacıklar; trafik, sanayi, enerji üretimi ve tarımsal faaliyetler başta olmak üzere birçok kaynaktan ortaya çıkıyor. Aynı zamanda orman yangınları ve toz fırtınaları gibi doğal olaylar da bu kirliliği artırır."
Kaynak: Web Özel