Şifa Kaymak
Bilim Haberleri
Çin'de 6 yaşındaki bir kız çocuğunun deneysel gen düzenleme tedavisinin ardından hayatını kaybettiği ancak ölümünün bir yıldan uzun süre kamuoyuna açıklanmadığı ortaya çıktı. Science ve Retraction Watch'ın araştırmasına göre çocuk, beynini hedefleyen deneysel tedavinin uygulanmasından yalnızca 7 gün sonra yaşamını yitirdi. Uzmanlar, hayvan deneylerinde ortaya çıkan ciddi güvenlik sinyallerine rağmen çalışmanın insan üzerinde denenmesini sert sözlerle eleştirdi.
Çin'de gerçekleştirilen deneysel bir gen düzenleme çalışmasına ilişkin ortaya çıkan bilgiler bilim dünyasında etik ve güvenlik tartışması başlattı.
Science ve Retraction Watch'ın ortak araştırmasına göre, ailesinin mahremiyetinin korunması amacıyla "Mei" takma adı verilen 6 yaşındaki kız çocuğu, genetik bir rahatsızlığın tedavisi amacıyla Mart 2025'te Şanghay'daki Xinhua Hastanesi'nde deneysel bir tedaviye alındı.
Çalışmanın başında sinirbilimci Zilong Qiu bulunuyordu. Araştırmacılar, "base editing" olarak bilinen hassas gen düzenleme yöntemini kullanarak çocuğun beynindeki hücrelerde bulunan genetik mutasyonu düzeltmeyi amaçlıyordu.
Tedavinin başarılı olması halinde Mei, doğrudan beyni hedefleyen bu tür bir gen düzenleme tedavisini alan dünyadaki ilk insan olacaktı.
TEDAVİDEN 7 GÜN SONRA HAYATINI KAYBETTİ
24 Mart 2025'te doktorlar, gen düzenleyicinin genetik talimatlarını taşıyan çok yüksek miktarda viral vektörü çocuğun omurilik sıvısına verdi.
Ancak tedaviden sonraki günlerde Mei'nin sağlık durumu hızla kötüleşti. Önce ateşi yükseldi, ardından böbrek fonksiyonlarında ciddi sorunlar ortaya çıktı ve kanındaki trombosit seviyesi tehlikeli şekilde düştü.
Science'ın ulaştığı belgelere göre çocuk, tedavinin uygulanmasından yalnızca 7 gün sonra, tedaviyle bağlantılı ciddi bir bağışıklık reaksiyonunun ardından hayatını kaybetti.
Hastanedeki bir kurulun daha sonra yaptığı değerlendirmede deneysel tedavi ile çocuğun ölümü arasında bağlantı bulunduğu belirtildi.
MAYMUN DENEYLERİNDE TEHLİKE SİNYALİ
Araştırmanın en tartışmalı noktalarından biri ise insan deneyi gerçekleştirilmeden önce yapılan hayvan çalışmalarında ortaya çıkan bulgular oldu.
Şubat 2025 tarihli toksikoloji raporunda tedavinin uygulandığı dört maymunun tamamında orta veya ciddi düzeyde karaciğer hasarı görüldüğü bildirildi.
Science'a konuşan bazı bağımsız uzmanlara göre bu sonuçların ardından insan üzerinde denemeye geçilmeden önce daha düşük dozlarla ek güvenlik çalışmalarının yapılması gerekiyordu.
Gen tedavisi uzmanı Steven Gray ise çalışmaya ilişkin, deneyin bu aşamada insan üzerinde yapılmaması gerektiğini söyledi.
AİLENİN MİLYONLARCA YUAN ÖDEDİĞİ İDDİASI
Araştırmada dikkat çeken bir başka konu ise tedavinin finansmanı oldu.
Çalışmanın bilgilendirilmiş onam belgesinde deney nedeniyle aileden ek ücret alınmayacağı ve masrafların sponsor şirket tarafından karşılanacağı belirtilmesine rağmen Science'ın aktardığı bilgilere göre aile araştırmayla bağlantılı çalışmalar için yaklaşık 6 milyon yuan, yani dönemin kuruyla yüz binlerce dolar düzeyinde finansman sağladı.
Çin mevzuatına göre kanıtlanmamış deneysel bir tedavi için hastadan ücret alınması yasak.
ÖLÜM KAMUOYUNA AÇIKLANMADI
Mei'nin ölümünün ardından olay uzun süre kamuoyuna duyurulmadı.
Science'ın araştırmasına göre klinik çalışmanın kaydı bir yıldan uzun süre güncellenmedi. Araştırmacılar daha sonra çalışmayla bağlantılı hayvan deneylerinin sonuçlarını 2026'nın başlarında Nature'da yayımladı ancak makalede Mei'nin tedavisinden ve ölümünden söz edilmedi.
Nature ise Science'a yaptığı açıklamada makale yayımlanmadan önce klinik deneyle ilgili bu sorunlardan haberdar olmadığını bildirdi.
AİLE ŞİMDİ HESAP SORUYOR
Mei'nin anne ve babası, kızlarının yaşadıklarını kamuoyuna anlatmaya karar vermelerinin nedeninin araştırmacılar ve kurumlar tarafından yeterli hesap verilebilirliğin sağlanmadığını düşünmeleri olduğunu söyledi.
Aile, tedavinin öncesindeki güvenlik sorunlarının boyutunu ancak kızlarının ölümünden sonra öğrendiklerini belirtti.
Science'ın dosya kapsamında görüştüğü genetik, viroloji ve biyoetik alanlarından yedi uzman da çalışmanın çeşitli aşamalarına ilişkin ciddi endişelerini dile getirdi.
Uzmanlar özellikle hayvan deneylerindeki güvenlik sinyallerinin yeterince dikkate alınmadığı, aileye risklerin aktarılmasında sorunlar bulunduğu ve tedavinin başarı ihtimalinin düşük olmasına rağmen insan deneyine geçildiği yönünde eleştirilerde bulundu.
Olay, Çin'in biyoteknoloji ve gen düzenleme çalışmalarındaki denetim mekanizmalarını yeniden tartışmaya açarken, 2018 yılında genetiği değiştirilmiş bebeklerin dünyaya gelmesine yol açan He Jiankui skandalının ardından getirilen düzenlemelerin uygulamada ne ölçüde etkili olduğu konusunda da yeni soru işaretleri yarattı.
Yazarın Önceki Yazıları
Google, yapay zekâ özelliğini 24 saat geçmeden geri çekti
01 Ağustos 2026
20 yıllık düzen yıkılıyor! Dünya medyası Google'a karşı içeriklerini geri çekiyor
23 Temmuz 2026
Ankara'da yeni sayfa açıldı! NATO Zirvesi bitti, bundan sonra ne olacak?
09 Temmuz 2026
Avrupa'da biyometrik sınır sistemi krizi büyüyor! Havalimanlarından AB'ye "Durdurun" çağrısı
02 Temmuz 2026
Anadolu'nun milyonlarca yıllık hazinesi dünyaya ihraç ediliyor!
30 Haziran 2026
2
Kategori değişikliği tartışması! ABD kayıpları gizleniyor mu?
3
Google, yapay zekâ özelliğini 24 saat geçmeden geri çekti
4
Pestisit karnesi hep kötü!
5
Hindistan’da tarihsel çalışma
6
Batı Şeria'da kanlı işgal başladı.
7
'Direniş Ekseni'nin petrol kıskacı
8
İstanbul’un hafızası kuruyor
9
Arjantin'de tepki giderek büyüyor