BIST 100
11.131,32 -2,36%
DOLAR
50,5733 0,14%
EURO
55,5038 0,00%
GRAM ALTIN
5.698,95 -4,04%
BITCOIN
58.489,00 -4,88%
FAİZ
39,67 0,53%
GÜMÜŞ GRAM
66,51 -6,74%
GBP/TRY
66,2224 -0,05%
EUR/USD
1,0963 -0,04%
BRENT PETROL
90,70 0,19%
ÇEYREK ALTIN
9.317,78 -4,04%
  • ANASAYFA
  • GÜNDEM
  • Ebubekir Baltayı Taşa Vurdu: Enver Paşa “Yahudi” Miydi? Tarih ve Soyağacı Gerçeği Ortaya Koydu

Ebubekir Baltayı Taşa Vurdu: Enver Paşa “Yahudi” Miydi? Tarih ve Soyağacı Gerçeği Ortaya Koydu

file_000000004080820a8d676146b4ea6fd9

Ebubekir Baltayı Taşa Vurdu: Enver Paşa Hakkındaki "Yahudilik" İddiası Belgelerle Çürütüldü

Prof. Dr. Ebubekir Sofuoğlu’nun Enver Paşa’nın kökenine dair ortaya attığı "Yahudilik" iddiası, hem Yahudi şeriatının temel kuralı olan "annelik esası" hem de Osmanlı arşivleri ve aile şecereleri karşısında çöktü. İşte birinci el tarihi belgeler, Kırım Tatarı anne soyu ve gizli yazışmalar ışığında Enver Paşa’nın gerçek kökeni.

Yakın dönem Türk tarih yazımında ve akademik metodolojiden uzak popüler tartışmalarda, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin önde gelen liderlerinin etnik ve dini kökenlerine dair sık sık temelsiz iddialar ortaya atılmaktadır. Bu tartışmaların son halkasında Prof. Dr. Ebubekir Sofuoğlu’nun, Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa’nın (1881–1922) "Yahudi" olduğuna yönelik sözleri kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Ancak gerek Yahudi dini hukukunun (Halaha) temel ilkeleri, gerekse Osmanlı sicil kayıtları, aile şecereleri ve Paşa’nın mahrem yazışmaları incelendiğinde, bu iddianın tarihsel gerçeklerle hiçbir şekilde örtüşmediği açıkça görülmektedir.

Yahudi Hukukunun Temel Kuralı: Soy Anneden Geçer

Konuyu tarihsel belgelere geçmeden önce doğrudan dini ve hukuki açıdan ele almak, iddianın ne denli temelsiz olduğunu ilk adımda ortaya koymaktadır. Geleneksel Yahudi hukukuna (Halaha) göre Yahudi kimliği babadan değil, yalnızca Yahudi bir anneden doğmakla (matrilineal descent) veya Ortodoks hahamlık otoritelerinin onayladığı sıkı bir ihtida (din değiştirme) süreciyle kazanılır. Babası Yahudi dahi olsa, annesi Yahudi olmayan bir kişi Yahudi şeriatına göre Yahudi kabul edilmez.

Enver Paşa’nın anne tarafının soyağacı incelendiğinde ise Yahudilikle ya da Sabetayistlikle (Selanik Dönmeliği) uzaktan yakından ilgisi olmayan, tamamen Müslüman ve Türk bir aile yapısıyla karşılaşılmaktadır.

Anne Soyu (Kırım Tatarları): Enver Paşa’nın annesi Ayşe Dilara Hanım, 19. yüzyılda Kırım’ın Rus Çarlığı tarafından ilhak edilmesinin ardından baskılardan kaçarak İstanbul’a göç eden Kırım Tatarı kökenli Müslüman bir ailenin kızıdır. Annesinin ailesinde ne Yahudi ne de Sabetayist bir geçmiş bulunmaktadır. Dolayısıyla Yahudi hukukunun "anneden geçme" ilkesi gereğince dahi Enver Paşa’nın Yahudi olması teknik ve dini açıdan imkânsızdır.

Baba Tarafı ve Soyağacı: Kırım’dan Balkanlar’a Uzanan Türk Kökleri

Tarihçi Murat Bardakçı’nın Enver Paşa’nın torunu Osman Mayatepek’ten temin ederek yayımladığı aile şeceresi belgeleri ile Şevket Süreyya Aydemir’in kapsamlı biyografik çalışmaları, baba tarafının da kesin kimliğini ortaya koymaktadır:

Baba Soyu (Kırım–Gagavuz Hattı): Enver Paşa’nın babası Hacı Ahmet Paşa (öl. 1947), aslen Kırım’dan göç ederek bugün Moldova sınırları içinde kalan Bucak/Gagavuz bölgesindeki Kili ve İsmail civarına yerleşmiş Müslüman-Türk bir ailenin mensubudur. Aile, 1828–1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve Kırım Savaşı sonrasında Balkanlar’dan İstanbul’a göç etmiştir. Babası Ahmet Bey, Nafıa Nezareti'nde (Bayındırlık Bakanlığı) kondüktörlük ve memurluk yapmış, sonradan sivil paşalık unvanı almış geleneksel bir Osmanlı bürokratıdır.

Görüldüğü üzere Enver Paşa’nın hem anne hem de baba tarafı, 17. yüzyılda İzmir ve Selanik’te ortaya çıkan Sabetay Sevi cemaatiyle hiçbir coğrafi, kültürel veya tarihsel kesişim noktasına sahip değildir.

"Selanik Dönmesi" Genellemesi ve Mekânsal Yanılgı

Enver Paşa hakkındaki Sabetayistlik ve Yahudilik iddiaları, büyük ölçüde İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin merkezinin Selanik olması üzerinden kurulan hatalı bir mantık zincirine dayanmaktadır. Cemiyetin Selanik’te örgütlenmiş olması, lider kadrosunun tamamının Selanikli ve dolayısıyla Sabetayist olduğu varsayımına dönüştürülmüştür.

Biyografik gerçekler bu genellemeyi tamamen çürütmektedir:

1. Doğum Yeri: Enver Paşa, Selanik’te değil, 23 Kasım 1881 tarihinde İstanbul’da (Divanyolu’nda) dünyaya gelmiştir.

2. Makedonya Görevi: Enver Paşa’nın Selanik ve Manastır ile bağı ailevi değil, tamamen askeridir. 1903 yılında Mekteb-i Erkân-ı Harbiye’den (Harp Akademisi) kurmay yüzbaşı olarak mezun olduktan sonra, Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki çetecilik faaliyetlerini bastırmak üzere görevlendirilen 3. Ordu emrine atanmasıyla bölgeye gitmiştir.

Mahrem Mektupları, İnanç Dünyası ve Şehadeti

Sabetayistlik literatüründe iddia edilen "dışarıda Müslüman görünüp içeride gizli Yahudi ritüellerini sürdürme" (kripto-Yahudilik) olgusu, Enver Paşa’nın kendi el yazısıyla kaleme aldığı günlükleri, mektupları ve yaşam tarzıyla taban tabana zıttır:

Dini Yaşantısı: Enver Paşa, çağdaşlarının ve en sert siyasi rakiplerinin dahi kabul ettiği üzere muhafazakâr, beş vakit namazını kılan, içki ve sigara kullanmayan dindar bir profile sahipti.

Eşi Naciye Sultan’a Mektupları: 1919–1922 yılları arasında yurtdışındayken eşi Naciye Sultan’a yazdığı özel mektuplar, hiçbir sansüre veya kamuoyu kaygısına tabi olmayan en mahrem duygularını yansıtır. Bu mektuplarda Paşa; kader, tevekkül, İslam birliği (İttihad-ı İslam) ve şehadet arzusu gibi kavramları samimi bir dindarlıkla işlemektedir.

Basmacı Hareketi ve Vefatı: 1921 yılında Orta Asya’ya geçerek Sovyet Bolşevik yönetimine karşı Türkistan halklarının bağımsızlık mücadelesine (Basmacı Hareketi) liderlik etmiş ve 4 Ağustos 1922’de Tacikistan’ın Belcivan yakınlarındaki Çeğen tepesinde Rus makineli tüfek ateşiyle hayatını kaybetmiştir. Vefat ettiğinde göğüs cebinden kanla ıslanmış küçük bir Kur’an-ı Kerim ve Naciye Sultan’ın mektuplarının çıkması, bu konudaki spekülasyonlara son noktayı koyan en somut tarihi kanıttır.

Filistin Cephesi ve Siyonizm Karşıtı Politikalar

Enver Paşa’nın Yahudi olduğu yönündeki iddiayı çürüten bir diğer siyasi gerçeklik, I. Dünya Savaşı sırasındaki Filistin politikasıdır. Enver Paşa, Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili sıfatıyla, savaş yıllarında Filistin topraklarında bağımsız bir Yahudi devleti kurma hedefiyle hareket eden Siyonist örgütlenmelere ve İngiliz istihbaratı adına çalışan Yahudi casusluk şebekelerine (özellikle Nili Örgütü) karşı en sert tedbirleri alan yönetim kadrosunun başında yer almıştır. 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa ile eşgüdüm içinde hareket ederek, Siyonist liderlerin bölgeden sınır dışı edilmesini ve casusluk faaliyetlerinin bastırılmasını bizzat onaylamıştır.

Bu İddia Neden ve Nasıl Üretildi?

Tarihi belgelerle tamamen çelişen bu iddianın ortaya çıkışında iki temel siyasi saik rol oynamıştır:

1. Meşrutiyet Dönemi Siyasi Polemikleri: 1908 Devrimi sonrasında II. Abdülhamid yanlısı çevreler ve İttihat ve Terakki’nin siyasi rakibi olan Hürriyet ve İtilaf Fırkası muhalifleri, İttihatçı kadroları muhafazakâr Osmanlı kamuoyu nezdinde itibarsızlaştırmak için "Masonluk", "Siyonist uşaklığı" ve "Dönmelik" suçlamalarını sistematik bir siyasi karalama aracı olarak kullanmıştır.

2. Yakın Dönem Komplo Yazını: 20. yüzyılın ikinci yarısında, hiçbir arşiv araştırmasına dayanmaksızın geliştirilen "Osmanlı’yı yıkan her hareketin arkasında Yahudi/Sabetayist parmağı vardır" şablonu, popüler tarih anlatıcıları tarafından Enver Paşa’ya da uyarlanmış ve günümüzde tekrar dolaşıma sokulmuştur.

Kaynakça ve İleri Okuma Bağlantıları

Aydemir, Şevket Süreyya, Makedonya’dan Ortaasya’ya Enver Paşa, Cilt I–III, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1970.

https://www.remzi.com.tr/kitap/makedonyadan-ortaasyaya-enver-pasa-1-cilt

Bardakçı, Murat, Enver, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2015.

https://www.iskultur.com.tr/enver.aspx

Bardakçı, Murat, Naciyem, Ruhum, Efendim... (Enver Paşa'nın Eşi Naciye Sultan'a Mektupları), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2016.

https://www.iskultur.com.tr/naciyem-ruhum-efendim.aspx

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV), "Enver Paşa" Maddesi (Yazar: M. Şükrü Hanioğlu).

https://islamansiklopedisi.org.tr/enver-pasa

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV), "Yahudilik" Maddesi (Yazar: Ömer Faruk Harman).

https://islamansiklopedisi.org.tr/yahudilik

Hanioğlu, M. Şükrü, Bir Siyasal Örgüt Olarak Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük (1889–1902), İletişim Yayınları, İstanbul, 1985.

https://iletisim.com.tr/kitap/bir-siyasal-orgut-olarak-osmanli-ittihad-ve-terakki-cemiyeti-ve-jon-turkluk-1889-1902/7315

Kayalı, Hasan, Jön Türkler ve Araplar: Osmanlıcılık, Erken Arap Milliyetçiliği ve İslamcılık (1908–1918), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1998.

https://tarihvakfi.org.tr/yayin/jon-turkler-ve-araplar/

Yamauchi, Masayuki, Hoşnut Olamamış Adam: Enver Paşa (Türkiye’den Türkistan’a), Bağlam Yayınları, İstanbul, 1995.

https://www.baglam.com/kitap/hosnut-olamamis-adam-enver-pasa-turkiyeden-turkistana/

YORUM YAP

Yorum yapabilmek için kuralları kabul etmelisiniz.
Yeni bir yorum göndermek için 60 saniye beklemelisiniz.

Henüz bu içeriğe yorum yapılmamış.
İlk yorum yapan olmak ister misiniz?